تمام مرتضى قلى خان ايل‌بيگى را به شهر شيراز ، رسانيد و بعد از چهل روز به همان زخم بيخ ران وفات يافت و چون اين اخبار در بوشهر به نواب رضا قلى ميرزا نايب الاياله رسيد ، نيابت خود را به شكر اللّه خان نورى واگذاشته ، راه شيراز را برگرفت و چون با قوام الملك لطفى مخصوص داشت بعد از ورود همه روزه توسطى از او در خدمت نواب فرمانفرما مىنمود . و در اوايل ماه شوال اين سال [ 1249 ] : حضرت فرمانفرما ، ميرزا على اكبر قوام الملك و محمد على خان ايلخانى را از حبس مرخص فرمود و كلانترى شيراز را كما فى السابق به ميرزا - محمد خان ولد ارجمند قوام الملك عنايت نمود و حكومت ايلات قشقائى و ضبط بلوكات سرحد چهاردانگه و سرحد شش ناحيه و بلوكات فيروزآباد و فراشبند و خنج و افرز و نواحى اربعه را كما فى السابق به ايلخانى ارزانى داشت و لقب ايل‌بيگى را به محمد قلى خان برادر كهتر ايلخانى داده ، او را ايل‌بيگى ايلات قشقائى نمودند و چون مدت سالى از وزارت جناب ميرزا حسن نظام - العلما گذشت و چندين سوء تدبير از او ملاحظه گشت ، خاطر حضرت فرمانفرما از او رنجيده ، به مشاورت قوام الملك و ايلخانى و اجازهء نواب نايب الاياله در مقام عذرخواهى و استمالت ميرزا محمد على مشير الملك كه نزديك به سالى در اصفهان در زاويهء خمول نشسته بود ، برآمدند و حاجى درويش حسين نديم مشهور به نقال كه از محرمان خاص حضرت فرمانفرما بود ، در پنهانى روانه اصفهانش داشتند ، بعد از ورود فرمايشات حضرت فرمانفرما و نواب نايب الاياله و معاهدات قوام الملك و ايلخانى را به مشير الملك رسانيد و معاهدت‌نامهء او را براى قوام الملك و ايلخانى گرفته باز در پنهانى وارد شيراز گرديد و بشارت تقبل او را رسانيد و جناب نظام العلما كه مردى بازيافته بود ، درك مطلب را نموده ، به قصد ملازمت نواب حسن على ميرزا شجاع - السلطنه از شيراز به جانب كرمان شتافت و در اوايل ماه ذيقعده اين سال : [ 1249 ] مشير الملك از اصفهان وارد شيراز گرديد و درب دولت‌سراى حضرت فرمانفرما ، ارگ وكيلى نزول نمود و بعد از ورود به خلعت وزارت مملكت برو دوش را زينت داده ، بر مسند وزارت متمكن گرديد . و در اواخر اين سنه [ 1249 ] : بيست و چهار نفر سركرده و معلم كه نام بزرگ آنها كرنيل « 1 » بود ، برحسب خواهش دوستانهء اعليحضرت سلطان صاحبقران ، براى تعليم سربازان آذربايجانى از دولت بهيهء انگليس وارد بندر بوشهر گشته به احترامى تمام به شيراز آمده ، پس از اصفهان گذشته ، وارد دار الخلافه طهران شدند . و عيد نوروز سنه يونت‌ئيل در روز جمعه دهم ماه ذيقعده اين سال 1249 « 2 » اتفاق افتاد و اعليحضرت صاحبقران مسرعى سبك‌سير ، به احضار حضرت نايب السلطنه ثانى ، محمد ميرزا والى مملكت خراسان و حكمران آذربايجان روانه خراسان فرمود و برحسب امر اعليحضرت ، معزى اليه از شهر مشهد مقدس حركت نمود و چون نزديك به طهران رسيد ، تمامى وزراء و امرا و شاهزادگان جز نواب على شاه ظل السلطان با اثاثه سلطنت به استقبال او شتافتند . « 3 » و روز ششم ماه صفر سال 1250 « 4 » با جلالت تمام وارد گشته ، به شرف حضور اعليحضرت

--> ( 1 ) . در ترجمه انگليسى اين نام به صورت Kinneier آمده و غير از مستر مك‌دونالد كينر سفير دانسته شده است . ر ك : ص 227 ، و ح 493 . اما در روضة الصفا ، ج 10 ، ص 76 : اين نام به صورت ( كولونل ) آمده است . ( 2 ) . برابر با 21 مارس 1834 . ( 3 ) . ر ك : ناسخ التواريخ ، ج 2 ، ص 214 . ( 4 ) . برابر با 14 ژوئن 1834 . ر ك : ناسخ التواريخ ، ج 2 ، ص 128 .